W 2009 roku prof. Marek Waszkiel, historyk teatru lalek, pisał, że „na gruncie polskim Janusz Ryl-Krystianowski nie ma konkurencji”. Po latach Tadeusz Słobodzianek, dramaturg i reżyser, dodawał: „Janusz Ryl-Krystianowski był pierwszym nowoczesnym reżyserem lalkowym w Polsce”.

Teatrem Animacji kierował w Poznaniu w latach 1989-2014, wcześniej Teatrem Animacji w Jeleniej Górze (1980-1989). Pochodził z rodziny lalkarzy. Jego ojciec, Alfred, był aktorem krakowskiej „Groteski”, stryj – Henryk Ryl – twórcą łódzkiego „Arlekina”. Aktorką lalkarką była też żona Janusza Ryl-Krystianowskiego, Urszula Sękowska-Krystianowska. Lalkarskie tradycje kontynuuje ich syn, Marcin (wraz z żoną, Mariolą) i wnuczka, Olga.

To jednak książka nie tylko o artyście, o którego dokonaniach – jak to zwykle bywa – z upływem czasu się zapomina, tym łatwiej, że to, co zapoczątkował, co wprowadził, szybko się upowszechniło, ale i o człowieku: o jego emocjach, słabościach i sile, o zmaganiu się z życiem, o osobistych zwycięstwach i klęskach. O tym, jakich wyborów się dokonuje, jeśli wybierać można. To zapis wspomnień ludzi, którzy Janusza Ryl-Krystianowskiego otaczali; niektórzy przenieśli się z nim z Jeleniej Góry do Poznania, inni dołączyli do zespołu później. Subiektywna opowieść, oparta na pamięci… A całość zanurzona w historii – w czasie, w którym się toczy i czasie przed. Bo kontekst jest ważny. Myślę, że każdy, kto sięgnie po tę książkę, znajdzie w niej wątki interesujące dla siebie. A być może dostrzeże i jej uniwersalizm: los przecież często bywa powtórzony – zwłaszcza, gdy się jest artystą na obcej ziemi, nie w pełni zasymilowanym z lokalną społecznością. Tadeusz Słobodzianek stwierdził w rozmowie ze mną, że „Poznań go zżarł i że tu, w Poznaniu, właściwie nikomu wybitnemu nic za bardzo nie wyszło, może jedynie Cywińskiej”… Tak, to trudne miasto i faktem jest, że Janusza władze Poznania zmusiły do odejścia na emeryturę, kiedy jeszcze był w pełni sił twórczych. Zrobiono to niezbyt elegancko, mówiąc delikatnie. To książka też o tym – o tym, co się dzieje na styku kultury i polityki; choćby nie wiem jak się próbowało, od polityki uciec się nie da i przegrywa ten, kto tego nie widzi.

„Z powodu lalek” to nietypowa biografia. Nie trzyma się układu chronologicznego, często ucieka w wątki boczne, przynosi też sporo wiedzy o tych, którzy wspominają Janusza Ryl-Krystianowskiego. Konstrukcyjnie bliżej jej do spisanego reportażu telewizyjnego niż powieści.
Książka ukazała się nakładem Wydawnictwa Miejskiego Posnania.
Organizatorem wydarzenia jest Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.

Spotkanie poprowadzi Remigiusz Koziński. Zapraszam! –
Anna Kochnowicz-Kann

PS. Podczas spotkania będzie można książkę kupić, a ja chętnie ją podpiszę – AKK