Nowa wystawa w Centrum Kultury ZAMEK. „AI – Algorytmy Iluzji” – sztuka obnażająca złudzenia cyfrowego świata

Od 21 marca w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu prezentowana będzie wystawa czasowa „AI – Algorytmy Iluzji”, podejmująca krytyczną refleksję nad sztuczną inteligencją jako zjawiskiem kulturowym, społecznym i politycznym. To opowieść nie tylko o technologii, ale też o tym, co znaczy być człowiekiem w świecie algorytmów, danych i połączeń. Wśród zaproszonych artystów i artystek znaleźli się twórcy i twórczynie podejmujący problematykę nadzoru, infrastruktury danych, pracy cyfrowej i ekonomii uwagi, m.in. Trevor Paglen, Agnieszka Kurant, Anna Ridler czy Przemysław Jasielski. Wystawę będzie można oglądać do 12 lipca 2026.

Tytuł wystawy wskazuje na podwójny wymiar myślenia o AI (z ang. Artificial Intelligence). „Algorytmy” odsyłają do matematycznych i informatycznych procedur stanowiących fundament systemów określanych mianem sztucznej inteligencji. „Iluzje” natomiast odnoszą się zarówno do sposobu ich działania, jak i do narracji budowanych wokół technologii przez przemysł oraz instytucje władzy.

Biały królik w kapeluszu iluzjonisty

Jak mówią kuratorki wystawy, Sylwia Szykowna i Aleksandra Kosior: „Choć systemy AI są obecnie powszechnie dostępne i szeroko wykorzystywane, nie zawsze towarzyszy temu zrozumienie, jak działają, jak powstają oraz czym właściwie są. W tym sensie sztuczna inteligencja zdaje się funkcjonować w zbiorowej wyobraźni niczym kapelusz iluzjonisty. Do nieprzeniknionego czarnego cylindra – aplikacji lub programu – wrzucamy kilka składników: komend, promptów, by po chwili ujrzeć całkiem realnego „białego królika” lub odpowiedź na skrywane nawet przed bliskimi pytanie. Dlatego właśnie mówimy o „czarnej skrzynce technologii” – nieprzejrzystej dla ludzkiego wzroku i poznania. Tymczasem za uwodzącą nasze zmysły iluzją, skrywają się mniej lub bardziej skomplikowane instrukcje – algorytmy”.

Materialność AI

Na wystawie znajdą się obiekty artystów i artystek tworzących w nurcie sztuki współczesnej i nowych mediów. Nie zobaczymy jednak generatywnych obrazów tworzonych przez algorytmy sztucznej inteligencji,  a prace krytycznie podejmujące temat AI. Będą one pokazywać, że sztuczna inteligencja nie jest bytem abstrakcyjnym. To materialna infrastruktura: centra danych, podmorskie kable, wydobywane minerały, energia oraz ludzka praca. Prezentowane realizacje obejmują instalacje, prace wideo, projekty badawcze oraz wizualizacje danych. Artyści i artystki analizują m.in. to, „co widzą” algorytmy, w jaki sposób powstają zbiory treningowe oraz jakie relacje władzy wpisane są w procesy klasyfikacji i predykcji. Szczególne miejsce zajmują „kapsuły czasu” ‒ archiwalne materiały i dokumenty zestawione ze współczesnymi pracami, ukazujące historyczną ciągłość technologicznych wyobrażeń.

Wśród prezentowanych prac zobaczyć będzie można prace polskich oraz zagranicznych artystów i artystek. Wśród nich znajdą się między innymi „Ludzkie komputery” kolektywu Rybn.org, opowiadające o relacji człowieka z komputerem w formie gry sięgającej do historii automatu szachowego zwanego „Mechanicznym Turkiem”. „Pętle krosna” Cécile Babiole to praca łącząca kodowanie komputerowe z tkaniem pojmowanym jako proces algorytmiczny, a jej tłem będzie przemilczana praca kobiet – zarówno tkaczek i „żywych komputerów”, czyli kobiet stojących za rozwojem programowania. Istotna w narracji o AI będzie monumentalna praca „Calculating Empires. A Geneology of Power and Technology” autorstwa badaczki Kate Crawford i Vladana Jolera, prezentowana po raz pierwszy w 2024 roku na Biennale Architektury w Wenecji.  Wystawa obejmie Salę Wystaw i przestrzenie historyczne CK ZAMEK.

Artist talk, oprowadzania, warsztaty i uniwersum Lema

Przez cały czas trwania wystawy towarzyszyć jej będą wydarzenia pozwalające na pogłębienie wątków poruszanych na ekspozycji: spotkania z artystami i artystkami, zwiedzania adresowane do różnych grup odbiorców i odbiorczyń, oprowadzania kuratorskie i warsztaty. W Holu Wielkim CK ZAMEK będzie można oglądać również wystawę towarzyszącą pt. „Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza”. Do jej oglądania organizatorzy zapraszają od 31 marca do 31 maja.

Program interdyscyplinarny będzie pogłębieniem refleksji nad środowiskowymi kosztami rozwoju AI, etyką automatyzacji oraz wpływem technologii na edukację, rynek pracy i praktyki artystyczne. Organizatorzy stawiają na scalanie perspektywy sztuki, nauk humanistycznych i ścisłych.

„Od sztuczki do sztuki”

Wystawa „AI – Algorytmy Iluzji” nie będzie prezentacją technologicznych nowinek ani demonstracją spektakularnych możliwości systemów generatywnych. To propozycja namysłu nad tym, co pozostaje niewidoczne: nad społecznym i materialnym zapleczem algorytmów, nad relacjami władzy, które je kształtują oraz nad odpowiedzialnością użytkowników i użytkowniczek, jak też instytucji.

 „AI – Algorytmy Iluzji”

Wystawa czasowa w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu

21.03‒12.07.2026

Kuratorki: Sylwia Szykowna, Aleksandra Kosior

Osoby artystyczne:

Cécile Babiole, Kate Crawford, Weronika Gęsicka, Paweł Janicki, Przemysław Jasielski, Vladan Joler

Jarosław Klupś, Jakub Koźniewski, Agnieszka Kurant, Ania Malinowska, Trevor Paglen, Anna Ridler, RYBN.ORG, Joanna Żylińska

Aranżacja: Wojciech Luchowski

Produkcja: Anna Fiszer, Dorota Żaglewska

Program towarzyszący: Magdalena Dworak-Mróz

Identyfikacja wizualna: Agata Kulczyk

Mecenas: Orlen

Partnerzy wystawy: Ars Electronica Linz GmbH, Beyond.pl, British Council, Międzynarodowe Biennale Sztuki Mediów WRO, Centrum Szyfrów ENIGMA w Poznaniu, HAT Humanities/Art/Technology Reasearch Center, Muzeum Ziemi UAM, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Sponsorzy wystawy: Asseco Poland, Beyond.pl

Patroni medialni: Dwójka Polskie Radio, „Polityka”, Projekt Pulsar, Magazyn „SZUM”, Radio Afera, „DYNKS. Poznański magazyn kulturalny”

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

„AI – Algorytmy Iluzji” – wydarzenia towarzyszące

MARZEC

ARTIST TALK

21.03.2026

1. 17 | Jeśli maszyny też potrafią tworzyć, co czyni nas ludzi tak wyjątkowymi? ‒ artist talk z Joanną Żylińską

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’

SPOTKANIE LITERACKIE

24.03.2026

1. 18 | „Kubek na tsunami” – spotkanie autorskie z Justyną Bargielską

prowadzenie: Piotr Śliwiński

Sala pod Zegarem CK ZAMEK / bilety: 7 zł / czas trwania: 90’ / wiek: 16+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

31.03.2026

1. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów(-ek)

Sala Wystaw CK ZAMEK / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14

WYSTAWA TOWARZYSZĄCA

31.03‒31.05.2026

Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza – wystawa towarzysząca projektowi „AI ‒Algorytmy Iluzji”

Hol Wielki / wstęp wolny

KWIECIEŃ

9.04.2026

1. 18 | Wizyta studyjna w serwerowni Beyond.pl (obowiązują zapisy na platformie Beyond.pl)

ZWIEDZANIE WYSTAWY

15.04.2026

1. 18 | Zwiedzanie wystawy z Sylwią Szykowną, kuratorką wystawy

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 10+

WARSZTAT

16.04.2026

1. 18 | Warsztat + zwiedzanie serwerowni PCSS – Poznańskiego Centrum Superkomputerowo-Sieciowego (obowiązują zapisy: zwiedzanie@ckzamek.pl)

ZWIEDZANIE WYSTAWY

19.04.2026

1. 12 | Rodzinne zwiedzanie wystawy z warsztatem

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 7-12 lat

DEBATA

23.04.2026

1. 18 | „Między gestem a generowaniem – sztuka w dobie AI” – debata

prowadzenie: dr Sylwia Szykowna, goście i gościnie: prof. Anna Nacher, prof. Ewa Wójtowicz, Paweł Janicki

Sala pod Zegarem / wstęp wolny

POKAZ FILMOWY

24.04.2026

1. 20 | PODCASTEX przedstawia: „Matrix”, reż. Lilly Wachowski, Lana Wachowski, USA, Australia 1999, 136′. Nagranie odcinka na żywo z publicznością

Sala Wielka / bilety: 40 zł (n), 35 zł (u), 30 zł (z Kartą Kinomana)

ZWIEDZANIE WYSTAWY

28.04.2026

1. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów(-ek)

Sala Wystaw CK ZAMEK / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

WYSTAWA TOWARZYSZĄCA

31.03‒31.05.2026

Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza – wystawa towarzysząca projektowi „AI ‒ Algorytmy Iluzji”

Hol Wielki / wstęp wolny

MAJ

ZWIEDZANIE WYSTAWY

6.05.2026

1. 18 | Zwiedzanie wystawy z Sylwią Szykowną, kuratorką wystawy

tłumaczenie PJM – Aleksandra Włodarczak

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 10+

WYKŁAD

7.05.2026

1. 18 | „Pierwiastki ziem rzadkich i metale rzadkie: minerały, skały, pozyskiwanie” prowadzenie: Agata Duczmal-Czernikiewicz z Muzeum Ziemi WNGiG UAM

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

WYKŁAD

8.05.2026

1. 17 | „Narracje zaangażowane. Jak algorytmy gier cyfrowych kształtują nasze postawy?” prowadzenie: dr Marcin Pigulak

Centrum Szyfrów ENIGMA / wstęp wolny

ZWIEDZANIE WYSTAWY

9.05.2026

1. 14 | Wielozmysłowe zwiedzanie wystawy

prowadzenie: Adrianna Lau z Fundacji Wielozmysły

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 12+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

12.05.2026

1. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów(-ek)

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

16.05.2026

1. 18-24 | NOC MUZEÓW 2026

projekcja animacji: Prix Ars Electronica

prelekcje: dr Katarzyny Nowaczyk-Basińskiej, dr Magdaleny Morze, dra Bartosza Naskręckiego

Sala Wielka / wstęp wolny

POKAZ FILMOWY + DYSKUSJA

17.05.2026

1. 17 | „Ex Machina”, reż. Alex Garland, Wielka Brytania, USA 2014, 148’ + prelekcja oraz dyskusja po seansie prowadzona przez dr. Filipa Białego

Kino Pałacowe, Sala 1 / bilety: 25 zł (n), 23 zł (u), 20 zł (z Kartą Kinomana)

WARSZTAT

19.05.2026

1. 18 | „Ze sobą” ‒ warsztat z dbania o dobrostan w świecie cyfrowym

prowadzenie: Weronika Cegielska

Sala pod Zegarem / bilety: 7 zł / czas trwania: 120’ / wiek: 14+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

20.05.2026

1. 18 | Zwiedzanie wystawy po angielsku

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

24.05.2026

1. 12 | Rodzinne zwiedzanie wystawy z warsztatem, Sala Wystaw CK ZAMEK

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

29.05.2026

1. 11 | Zwiedzanie wystawy z audiodeskrypcją

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

WYSTAWA TOWARZYSZĄCA

31.03‒31.05.2026

Retro-Elektro. Uniwersum Lema według Mroza – wystawa towarzysząca projektowi „AI ‒Algorytmy Iluzji”

Hol Wielki / wstęp wolny

CZERWIEC

WARSZTAT

2.06.2026

1. 18 | „Ze sobą” ‒ warsztat z dbania o dobrostan w świecie cyfrowym

prowadzenie: Weronika Cegielska

Sala pod Zegarem / bilety: 7 zł / czas trwania: 120’ / 14+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

9.06.2026

1. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów(-ek)

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

ARTIST TALK

10.06.2026

1. 18 | Sztuczna nie-inteligencja? ‒ artist talk z Przemkiem Jasielskim

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

WYKŁAD

12.06.2026

1. 17 | „Człowiek w świecie gier. Fakty, mity i dobre praktyki”

prowadzenie: dr Joanna Pigulak

Centrum Szyfrów ENIGMA / wstęp wolny

ZWIEDZANIE WYSTAWY

17.06.2026

1. 17 | Zwiedzanie wystawy z Aleksandrą Kosior, kuratorką ekspozycji

tłumaczenie PJM – Aleksandra Włodarczak

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 10+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

20.06.2026

1. 12 | Doczucie wystawy (PJM) – zwiedzanie z Joanną Huczyńską, Głuchą edukatorką

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

21.06.2026

1. 12 | Rodzinne zwiedzanie wystawy z warsztatem

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 7-12

DEBATA

25.06.2026

1. 17 | „Cyfrowe Bullerbyn, czyli technologie, które nie przeszkadzają edukacji” – debata prowadzenie – Aleksandra Kosior, goście i gościnie: Renata Borowiak, Paweł Czerwony, prof. Michał Klichowski, UAM

Sala pod Zegarem / wstęp wolny / wiek 14+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

26.06.2026

1. 21 | Nocne zwiedzanie wystawy

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

LIPIEC

ZWIEDZANIE WYSTAWY

5.07.2026

1. 12 | Rodzinne zwiedzanie wystawy z warsztatem

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 7-12

ZWIEDZANIE WYSTAWY

7.07.2026

1. 11 | Zwiedzanie wystawy dla seniorów(-ek)

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 14+

ZWIEDZANIE WYSTAWY

8.07.2026

1. 17 | Zwiedzanie wystawy z Aleksandrą Kosior, kuratorką ekspozycji

Sala Wystaw / bilety: 25 zł (n), 20 zł (u) / czas trwania: 60’ / wiek: 10+

 „AI – Algorytmy Iluzji”

Wystawa czasowa w Centrum Kultury ZAMEK w Poznaniu

21.03‒12.07.2026

Kuratorki: Sylwia Szykowna, Aleksandra Kosior

 

Osoby artystyczne:

Cécile Babiole, Kate Crawford, Weronika Gęsicka, Paweł Janicki, Przemysław Jasielski, Vladan Joler

Jarosław Klupś, Jakub Koźniewski, Agnieszka Kurant, Ania Malinowska, Trevor Paglen, Anna Ridler, RYBN.ORG, Joanna Żylińska

Aranżacja: Wojciech Luchowski

Produkcja: Anna Fiszer, Dorota Żaglewska

Program towarzyszący: Magdalena Dworak-Mróz

Identyfikacja wizualna: Agata Kulczyk

Mecenas: Orlen

Partnerzy wystawy: Ars Electronica Linz GmbH, Beyond.pl, British Council, Międzynarodowe Biennale Sztuki Mediów WRO, Centrum Szyfrów ENIGMA w Poznaniu, HAT Humanities/Art/Technology Reasearch Center, Muzeum Ziemi UAM, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu, Poznańskie Centrum Superkomputerowo-Sieciowe, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Sponsorzy wystawy: Asseco Poland, Beyond.pl

Patroni medialni: Dwójka Polskie Radio, „Polityka”, Projekt Pulsar, Magazyn „SZUM”, Radio Afera, „DYNKS. Poznański magazyn kulturalny”

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

mat. organizatora